Uch bolali oila internet, gaz va markaziy elektr tarmog‘isiz o‘rmonda yashadi. Ular o‘zining oziq-ovqatini yetishtirdi, farzandlarini o‘qitdi. Ammo bir baxtsiz hodisa butun hayotini o‘zgartirib yubordi.

Italiyaning Abrutsso viloyatidagi Palmoli qishlog‘i yaqinida bir oila shunday hayot kechirishni tanladiki, bugungi zamonaviy shahar aholisining aksariyati bunday sharoitda bir kun ham yashashga qiynalishi mumkin. Britaniyalik Neytan Trevallion va avstraliyalik Ketrin Birmingem uch nafar farzandi bilan o‘rmon bag‘ridagi eski qishloq uyiga ko‘chib kelib, tamaddunning ko‘plab qulayliklaridan voz kechishdi. Ularning maqsadi shunchaki odamlardan uzoqlashish emas, balki tabiatga yaqin, shovqin-surondan xoli va oilaviy munosabatlarga asoslangan hayot qurish edi. Ota-ona farzandlari sun’iy qulayliklar va elektron qurilmalarga qaram bo‘lmasdan ulg‘ayishini istardi.

Bu er-xotin 2021-yilda sotib olgan eski uyni o‘zlari ta’mirlashga kirishdi. Biroq u zamonaviy shahar xonadonidan ko‘ra ko‘proq oddiy qishloq boshpanasini eslatardi. Uyda markaziy elektr ta’minoti, vodoprovod va gaz yo‘q edi. Elektr energiyasi uchun quyosh panellaridan, suv uchun esa quduqdan foydalanishardi. Isinishda o‘tin yoqiladigan pychlar yordam berardi. Dastlab oila, hatto uyning ichida odatiy hojatxonaga ham ega bo‘lmagan. Ular tashqi hududdagi kompost hojatxonasidan foydalanishgan.

Shaharda yashovchilar uchun oddiy ko‘rinadigan chiroqni yoqish, issiq suvda yuvinish yoki kir yuvish mashinasini ishlatish bu oila uchun alohida rejalashtirish va mehnat talab qiladigan ishlar edi. Quyosh panellari orqali olingan energiya ham cheksiz emas: ob-havo bulutli bo‘lsa, elektr imkoniyatlari cheklanishi mumkin. Quduq suvi esa uyga quvur orqali kelmaydi – uni olish va kundalik ehtiyojlar uchun taqsimlash lozim edi.

Tomorqa – oilaning dasturxoni

Oila tirikchiligining muhim qismi o‘zlari oziq-ovqat yetishtirish va tabiat in’omlaridan foydalanishga asoslangan edi. Ular sabzavot ekishar, yerga ishlov berishar, o‘rmondan yeyish mumkin bo‘lgan mahsulotlarni terishardi. Xo‘jalikda otlar, eshaklar va tovuqlar ham boqilgan.

Bunday turmushda tomorqa faqat hordiq chiqarish joyi emas, balki kundalik dasturxonning muhim manbai hisoblanadi. Sabzavotlarni mavsumida yetishtirish, parvarishlash va yig‘ib olish kerak. Tovuqlar tuxum berishi mumkin, yerdan esa turli sabzavotlar olinadi. O‘rmondan terilgan qo‘ziqorin va boshqa tabiiy mahsulotlar ham ovqatlanishda ishlatilgan.

Biroq oilaning har kuni nima yegani, haftalik taomnomasi, oziq-ovqat uchun qancha pul sarflagani yoki mahsulotlarning qanchasini sotib olgani haqida ishonchli, to‘liq ma’lumotlar ochiq manbalarda keltirilmagan. Shuning uchun ular mutlaqo o‘zlari yetishtirgan mahsulotlar bilangina yashagan, deb aytish to‘g‘ri bo‘lmaydi.

Tabiatdan oziq-ovqat topish esa har doim ham xavfsiz emas. 2024-yil sentyabrida oilaning besh nafar a’zosi ham o‘rmondan terilgan zaharli qo‘ziqorinlni iste’mol qilganidan keyin kasalxonaga yotqizildi. Bu voqea oila hayotiga davlat idoralari e’tiborini jalb etgan muhim sabablardan biri bo‘ldi.

Ular qanday pul topishgan?

Zamonaviy jamiyatdan uzoqda yashash uchun ham mablag‘ kerak. Uyni ta’mirlash, kiyim-kechak, dori-darmon, asbob-uskunalar, transport va boshqa ehtiyojlar o‘z-o‘zidan hal bo‘lmaydi.

Neytanning avvalgi kasbiy tajribasi turlicha bo‘lgan. U oshpaz, ishchi va o‘rmon kesish sohasida ishlaganini aytadi. Ketrin esa hayot murabbiysi va ot sporti bilan shug‘ullanish tajribasiga ega bo‘lgan. Biroq o‘rmonda yashagan vaqtda ularning doimiy daromad manbai qanday bo‘lgani haqida aniq ma’lumotlar kam. Italiya sudi ish materiallarida oilaning barqaror daromadi yo‘qligi qayd etilgan.

Demak, bu oilani butunlay o‘zini o‘zi ta’minlaydigan xo‘jalik deb ta’riflashga shoshilmaslik kerak. O‘z tomorqasida sabzavot yetishtirish oziq-ovqat xarajatlarini kamaytirishi mumkin, ammo oilaning barcha moliyaviy ehtiyojlarini qoplash uchun yetarli bo‘lmasligi ehtimoldan xoli emas.

Ularning tanlovi shu jihatdan ham qiziq: odamlardan uzoqlashish mumkin, ammo jamiyatdagi barcha iqtisodiy munosabatlardan butunlay ajralib yashash ancha qiyin.

Bolalarni kim o‘qitgan?

Yuqorida aytganimizdek, oilaning uch farzandi bor: to‘ng‘ich qiz va egizak o‘g‘illar. Ota-ona ularni odatiy maktabga muntazam yuborish o‘rniga uyda ta’lim berish yo‘lini tanlagan. Bunday ta’lim usulining o‘zi g‘ayrioddiy yoki noto‘g‘ri emas. Dunyoning ko‘plab mamlakatlarida bolalar oilaviy ta’lim olishadi. Uyda o‘qitishda kitoblar, amaliy mashg‘ulotlar, tabiatni kuzatish, hisob-kitob, o‘qish va yozish kabi usullardan foydalanish mumkin. O‘rmonda yashaydigan bola o‘simliklar, hayvonlar, fasllar almashinuvi va tabiatdagi jarayonlarni bevosita kuzatib, katta tajriba orttirishi ham mumkin.

Biroq tabiat qo‘ynida ulg‘ayishning o‘zi to‘laqonli ta’lim o‘rnini bosmaydi. Bolalarga yoshlariga mos o‘qish, yozish, matematika va boshqa fanlar bo‘yicha tizimli bilim kerak. Shuningdek, ular tengdoshlari bilan muloqot qilishi, jamoada ishlashni o‘rganishi va ijtimoiy munosabatlarda tajriba orttirishi muhim.

Italiyada uyda ta’lim olishga qonunan yo‘l qo‘yiladi, ammo belgilangan talablar va rasmiy tartiblarga rioya etish zarur. Oilaning ta’lim usuli va bolalarning bilim darajasi yuzasidan bahslar ham shu masalaning bir qismiga aylandi. Sud va ijtimoiy xizmatlar bolalarning ta’limi, sog‘lig‘i va boshqa bolalar bilan muloqot qilish imkoniyatiga alohida e’tibor qaratdi.

Oilaviy baxtmi yoki ijtimoiy yolg‘izlik?

Neytan va Ketrin uchun tabiat qo‘ynida yashashning eng katta afzalligi – oilaning birga bo‘lishi va kundalik hayotni o‘z qadriyatlari asosida tashkil etish edi. Bolalar ota-onasi bilan ko‘proq vaqt o‘tkazishi, uy ishlarida qatnashishi, hayvonlarni parvarishlashi va tabiatni yaqindan bilishi mumkin edi.

Biroq bu turmush tarzining ikkinchi tomoni ham bor. Qo‘shnilar, do‘stlar va tengdoshlar bilan muntazam muloqot bo‘lmasa, bolalarning ijtimoiy tajribasi cheklanishi mumkin. Tibbiy yordam zarur bo‘lgan paytda eng yaqin shifoxonaga yetib borish ham qiyinlashadi. Internet va telefon aloqasi cheklangan joyda favqulodda vaziyat haqida tezkor xabar berish imkoniyati ham kamayadi.

Shu sababli masala faqat ota-onaning qayerda yashashni xohlashi bilan cheklanmaydi. Bolalarning xavfsizligi, salomatligi, ta’limi va boshqa insonlar bilan munosabat o‘rnatish huquqi ham bor. Oila uchun erkinlik bo‘lib tuyulgan qaror bolalar uchun ayrim imkoniyatlarning cheklanishiga olib kelishi mumkin.

Sud aralashdi: oila hayoti o‘zgardi

2025-yil noyabrida Italiyadagi voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha sud oilaning uch farzandini ota-onasidan vaqtincha ajratib, himoya ostidagi muassasaga joylashtirish to‘g‘risida qaror chiqardi. Qarorda uy-joyning sanitariya holati, hojatxona sharoiti, barqaror daromadning yo‘qligi, bolalarning ta’limi va ijtimoiy aloqalari bilan bog‘liq xavotirlar ko‘rsatilgan.

Ota-ona esa o‘zlarining hayot tarzini himoya qilib, bolalarini yaxshi ko‘rishlari va ularga tabiiy, tinch muhit yaratishni istaganlarini ta’kidlashdi. Ularning fikricha, tabiat bag‘rida yashashning o‘zi bolalarga zarar yetkazadi, deb bo‘lmaydi. Bu voqea Italiyada ham, xalqaro miqyosda ham katta bahslarga sabab bo‘ldi: bir tomon oilaning shaxsiy tanlovini himoya qildi, boshqa tomon esa bolalar huquqlarini birinchi o‘ringa qo‘yish kerakligini aytdi.

2026-yilda oila sharoitini yaxshilash va bolalar bilan qayta birlashish masalasi yuzasidan yangi qadamlar tashlandi. Ota Neytan uyni ta’mirlash, sanitariya sharoitlarini yaxshilash va zarur kommunal xizmatlarga ulanish talablarini qabul qilishga tayyorligini bildirgan. Bolalarning ta’limida esa rasmiy talablarga mos uyda o‘qitish usulini saqlab qolish niyatini aytgan.

2026-yil sentyabrida Italiya axborot agentligi ANSA sud oila a’zolarining bosqichma-bosqich qayta birlashishiga yo‘l ochganini xabar qildi. Bu jarayon ijtimoiy xizmatlar nazorati ostida amalga oshirilishi belgilangan. Demak, oilaning taqdiri haqidagi hikoya faqat o‘tmishdagi bir voqea emas, balki ota-onaning tanlovi va bolalarning manfaatlari o‘rtasidagi hali ham davom etayotgan murakkab jarayondir.

Muhim yangilik: 2026-yil 2-noyabrda Italiyaning ANSA axborot agentligi oilaning farzandlarini ota-onasiga qaytarish masalasi bo‘yicha apellyasiya sudi qarori kutilayotganini xabar qildi. Bolalar o‘quv yili boshida maktabga qatnay boshlagan, ota-ona esa uyda ta’lim berishni davom ettirishni xohladi.

Akbar Fathullayev