Шу кунларда Яқин Шарқда кенг кўламли геосиёсий инқироз авж олмоқда, унинг оқибатлари минтақадан анча узоққа чўзилиб, бутун дунёга тарқалди.

Ушбу инқирознинг кўламини тушуниш учун кечаги янгиликларга эмас, балки ўнлаб йиллар давомида тўпланиб келаётган тарихий ва мафкуравий қатламларга қараш керак. Бу шунчаки “қўшнилар ўртасидаги жанжал” эмас, балки ҳар бир томон ўз ҳақиқати билан яшайдиган ва ён беришларни ўлимга тенг деб биладиган асосий тамойиллар тўқнашуви.

Ўзбекистон ва Марказий Осиё мамлакатларига, шунингдек, бутун дунё учун Эрон атрофидаги бу воқеалар хавфсизлик, иқтисодиёт ва транспорт соҳаларида стратегик аҳамиятга эга.

Мамлакатимиз расмийлари ва жамияти бунга қандай муносабатда бўлиши керак?

Албатта, мамлакатимизнинг кўплаб аҳолиси бу саволни беришмоқда. Давлат бошқаруви нуқтайи назаридан, бундай мураккаб ҳолатларда асосий устувор вазифа вазиятни баҳолаш ва унинг ичида қолган Ўзбекистон фуқароларини ҳимоя қилиш чораларини кўришдир. Фуқароларимиз хавфсизлиги энг муҳим масала — бу аксиома, давлатнинг бурчидир.

Давлатимиз айнан шу масалага эътибор қаратмоқда. Қуролли кучлар олий бош қўмондони сифатида президент юқори лавозимли хавфсизлик ходимлари билан муҳим учрашув ўтказди. Ишончим комилки, вазият ҳар томонлама баҳоланган ва мумкин бўлган сценарийлар чуқур таҳлил қилинган.

Буни чет элдаги дипломатик ваколатхоналаримиз учун махсус режимни ўрнатиш ва фуқароларни эвакуация қилиш бўйича муҳим қарорлар қанчалик тез қабул қилинганидан ҳам кўриш мумкин. 

Билишимча, Яқин Шарқ минтақасида қанча ватандошларимиз борлиги ҳақида тўлиқ тасаввурга эгамиз ва улар билан алоқа каналлари ўрнатилди. Зарбалардан зарар кўрган мамлакатлардан бир неча минг фуқароларимиз аллақачон эвакуация қилинган. Бизнинг мутахассисларимиз бу борада бошқа мамлакатларнинг ҳаракатларини кузатиб бормоқда. Очиғини айтиш керак, ҳамма давлатлар ҳам бундай тезкор чораларни амалга оширишга муваффақ бўлмаяпти. Ҳатто АҚШ ва Германия каби давлатлар ҳам жиддий қийинчиликларга дуч келишди. Уларнинг ташқи ишлар вазирлари буни очиқчасига айтишди.

Шу билан бирга, Ўзбекистон фаол ҳарбий ҳаракатларга чек қўйиш ва кейинчалик вазиятни барқарорлаштиришда рол ўйнаши мумкин бўлган дипломатик чораларни кўрмоқда. Ташқи ишлар вазирлиги бир неча кундан бери минтақадаги ҳамкасблари билан мулоқотда. Вазирлар ўртасида ўн иккита телефон суҳбати бўлиб ўтди, бу суҳбатларда минтақадаги кескинликни камайтиришга чақирилди. Тошкентдаги хорижий элчихоналар ва бутун дунё бўйлаб дипломатик ваколатхоналаримиз орқали тезкор ахборот алмашинуви йўлга қўйилди.

Бундан ташқари, дипломатларимиз мувозанатли муносабатларни сақлаб қолиш билан бирга барча томонлар билан алоқа ўрнатиш учун БМТ, ШҲТ, ИҲТ каби тадбирларда фаол иштирок этмоқда.

Бу ҳаракатлар самара бермоқда ва минтақадаги можаро янада кескинлашишининг олди олинмоқда. Халқаро ҳамжамиятнинг бошқа аъзолари ҳам вазиятга аралашиши орқали, ҳолат яхшиланишига умид бор.

Бундан ташқари, ҳукуматнинг иқтисодий блоки савдо ва саноат таъминоти занжирларини сақлаб қолиш учун фаол ишламоқда. Озиқ-овқат ва энергетика хавфсизлигига потенциал хавфларнинг олдини олиш жуда муҳимдир.

Хулоса қилиб айтганда, юзага келган барча муаммолар маълум ва уларга муносиб жавоб берилди. Ҳозир энг муҳими, ҳиссий нотинчликка қарши туриш, барча томонлар билан ҳамкорлигимизни сақлаб қолиш ва тинчлик ҳамда минтақавий барқарорликни тезда тиклаш учун ресурсларимиздан фойдаланишдир.

Бизнинг позициямиз жуда аниқ: Ўзбекистон ҳар доим сиёсий ва дипломатик мулоқотни қўллаб-қувватлайди ва мамлакатимиз ҳеч қачон ҳарбий куч ишлатишни ёқламайди. Бундан ташқари, можарода иштирок этаётган барча томонлар бизнинг муҳим ҳамкорларимиздир. Шунинг учун, фуқароларимизни ҳимоя қилишдан кейин тинчликка эришиш ва зўравонликка чек қўйиш Ўзбекистоннинг кейинги устувор вазифасидир.

Санжар Валиев, Ташқи сиёсат тадқиқотлари маркази директори