Ҳозирги кунда бу худди шаҳарнинг ваҳимали афсонасидек кўринади: деразани очасиз, ташқарида эса ичида чақалоқ солинган металл қафас осилиб турибди. XX асрнинг биринчи ярмида бундай конструкциялар ҳақиқатан мавжуд эди. Агар оиланинг боғи, айвони ёки рисоладагидек ҳовлиси бўлмаса, бола «тоза ҳаводан нафас олиши» учун уларни шаҳар уйларининг деразаларига маҳкамлашарди...

Бу ўз даври учун тушунарли мантиқ эди: тоза ҳаво болалар соғлиғининг муҳим қисми ҳисобланган, шаҳар квартиралари эса кўпинча тор ва дим бўлган. Ота-оналар дераза ортида даҳшатли саҳна яратишга уринишмаган. Улар болага ғамхўрлик қиляпмиз, деб ўйлашган. Шунчаки, у пайтларда хавфсизлик ҳақидаги тасаввурлар бутунлай бошқача эди. Тарихнинг ғалати томони ҳам ана шунда. Болага кўпроқ ҳаво ва ёруғлик беришдек яхши ғоя шундай бир шаклни олдики, ундан бугун одамнинг бадани сесканади: чақалоқ бинонинг ташқарисига осиб қўйилган симли қутида ётибди.

Мазкур ёндашувлар «одатий ҳол» тушунчаси қанчалик тез ўзгаришини яққол кўрсатиб беради. Бир даврга оқилона туюлган ечим бошқа замон учун ваҳимали фильмнинг бир лавҳасидек кўринади. Ва деярли ҳар бир даврнинг шундай одатлари бўладики, кейинги авлодлар бир кун келиб уларга қарата: «Сизлар ҳақиқатан буни одатий ҳол деб ҳисоблаганмисиз?» – деб сўрашади.

Бу ерда энг муҳим хулоса ўтмиш устидан кулиш эмас. Одамлар кўпинча ғалати ишларни шафқатсизликдан эмас, балки тўғри иш қиляпман деган ишончдан келиб чиқиб қилишади. Шунинг учун тараққиёт, бу – нафақат янги технологиялар, балки ғамхўрлик хавф-хатарга ҳаддан ташқари ўхшаб қолаётган лаҳзани ўз вақтида пайқай олиш қобилиятидир.

Саидмурод Холбеков тайёрлади