2026 йил 8 октябрь куни Ҳиндистон киноси оғир жудоликка учради: машҳур актёр Нана Патекар 75 ёшида вафот этди. У Гоадаги уйида ҳушсиз ҳолда топилган, шифохонада эса юрак фаолияти тўхтагани қайд этилган. Ўғли Малҳар отасининг вафот этганини тасдиқлади. Шу тариқа қарийб ярим асрлик ижодий фаолияти давомида миллионлаб мухлислар қалбидан жой олган актёрнинг ҳаёт йўли якунига етди…

«Салом, Бомбей!» ва «Паринда»: машҳурликнинг бошланиши

Унинг ҳақиқий исми Вишванат Гажанан Патекар эди. 1951 йил 1 январда Ҳиндистоннинг Маҳараштра штатида туғилган. Болалигидан санъатга қизиққан бўлса-да, ҳаёт йўли гилам тўшалган саҳнадан бошланмади. Вишванат оилавий қийинчиликларни бошидан кечирди, отасидан эрта айрилди ва ҳаётнинг аччиқ синовларини чуқур ҳис қилди. Кейинчалик айнан шу тажрибалар унинг экрандаги кескин, ишонарли ва қалбга етиб борадиган ижросига таъсир кўрсатди.

Нана Патекар кино оламига 1978 йилда «Гаман» фильми орқали кириб келди. Бироқ унинг истеъдоди кенг оммага бирданига танилмади. Нана театрда пишди, ижросини кичик роллардан бошлади ва ҳар бир образига ўзгача руҳ бағишлади.

1988 йилдаги «Салом, Бомбей!» халқаро эътиборни жалб этган лойиҳалардан бири бўлди. 1989 йилда экранга чиққан «Паринда» эса унинг актёрлик маҳоратини янада ёрқин намоён этди.

Энг катта устунлиги шунда эдики, у оддий диалогни ҳам томошабиннинг юрагига етиб борадиган даражада айта оларди. Нан баланд овозда гапирганида саҳна титрагандек, жим қолганида эса бутун зал нафасини ичига ютгандек бўларди. Патекар қаҳрамонлари бир хил эмас: баъзан шафқатсиз жиноятчи, баъзида адолат талаб қилувчи исёнкор, гоҳида эса қалби синган оддий инсон бўларди.

Актёр уч марта Ҳиндистон Миллий кино мукофотига сазовор бўлди. 2013 йилда эса мамлакатнинг нуфузли давлат мукофотларидан бири – «Падма Шри» билан тақдирланди.

Энг оғир фожиа: жудолик

Нан Патекар ҳаётидаги энг оғир жудоликардан бири илк фарзанди Дурвасанинг вафоти бўлган. Боланинг соғлиғи туғилганиданоқ заиф эди. У атиги икки ярим ёшга тўлганида ҳаётдан кўз юмди.

Бу фожиа актёрни қаттиқ изтиробга солди. Кейинчалик у ўғлининг қисқа умри ҳақида гапириб, ўзининг ўша пайтдаги муносабатидан афсусланганини тан олди. Нана фарзандининг ҳис-туйғулари ва бошидан кечираётган азобларини тўлиқ англай олмагани, одамлар нима дейишидан хавотирланганини айтди. Бу сўзлар унинг қалбида йиллар давомида сақланиб қолган оғриқни очиб берди. Айрим интервьюларида Нана Патекар ўғлининг вафотидан кейин кунига 60 донагача сигарета чекканини ҳам айтган. Бу рақам унинг қайғуси нақадар оғир кечганини кўрсатади. Кейинчалик у чекишни ташлагани ҳақида ҳам маълумотлар тарқалган.

Оилада яна бир ўғил – Малҳар бор эди. Ота учун фарзандини йўқотиш қандай дард эканини сўз билан ифодалаш қийин. Нана Патекарнинг бу фожиаси ҳақидаги эътирофлари уни фақат экрандаги қаттиққўл қаҳрамон эмас, балки ўз хатоларини англаган, пушаймонлик билан яшаган инсон сифатида ҳам кўрсатди.

Хотини билан ажрашмади, аммо...

Нана Патекар 1978 йилда актриса Нилканти Патекарга уйланган. Уларнинг муносабати театр билан боғлиқ муҳитда бошланган эди. Нилканти дастлабки йилларда турмуш ўртоғини ижод йўлида қўллаб-қувватлаган. Актёрнинг ўзи ҳам хотинининг ёрдами ва сабр-тоқатини эътироф этган. Бироқ уларнинг оилавий ҳаётини мукаммал бахт ҳикояси деб бўлмасди. Матбуотда эр-хотин кўп йиллар давомида алоҳида яшагани ҳақида хабарлар берилган. Шунга қарамай, улар расман ажрашмаган. Бу муносабатнинг барча тафсилотлари жамоатчиликка очиқ бўлмагани боис уларнинг оилавий муаммолари сабабини қатъий айтиш тўғри эмас.

Қизиғи, Нана Патекарнинг хотини ҳам ўз йўлига эга актриса эди. Демак, бу оилада фақат машҳур эрнинг эмас, балки санъатни тушунадиган ва ўз касбий ҳаётига эга аёлнинг ҳам ўрни бор эди.

Болливудни ларзага солган – «Мен ҳам»

Нана Патекар ҳаётидаги энг шов-шувли воқеалардан бири 2018 йилда юзага келди. Актриса Танушри Дутта 2008 йилда (баъзи манбаларда 2009 йил) фильм суратга олинаётган пайтда актёр томонидан жинсий таъқибга учраганини даъво қилди. Унинг бу чиқиши Ҳиндистон кино оламида «Мен ҳам» ҳаракати атрофидаги муҳокамаларни кучайтирди. Нана Патекар эса айбловларни рад этди.

Масала ҳуқуқ-тартибот идораларигача етиб борди. 2019 йилда Мумбай полицияси шикоятни тасдиқлайдиган етарли далил топилмаганини билдириб, ишни ёпиш ҳақида ҳисобот тақдим этди. Танушри Дутта эса полиция хулосасига эътироз билдирди. Кейинги йилларда ишнинг ҳуқуқий тақдири яна муҳокама қилинди. Шу боис бу воқеани актёрга нисбатан исботланган жиноят сифатида эмас, балки катта жамоатчилик баҳсига сабаб бўлган айблов ва унинг рад этилиши сифатида баён қилиш лозим.

Актёр шов-шувли даъво ҳақида шундай изоҳ берган: «Мен бу гапларнинг барчаси ёлғонлигини билардим, шунинг учун жаҳлим чиқмади, – деди Патекар. – Ҳаммаси ёлғон экан, нима учун ғазабланишим керак? Бари эски нарсалар. Булар содир бўлиб ўтди. Нима дейиш мумкин? Ҳамма ҳақиқатни биларди. Ҳеч нима рўй бермаган бўлса мен нимаям дея олардим? Тўсатдан кимдир, буни сен қилдинг, сен қилдинг, деб турса! Нима деб жавоб берардим? Бундай қилмаганимни айтишим керакмиди? Мен ҳеч нима қилмаганимни – шу ҳақиқатни биламан».

Нана Патекарнинг вафотидан кейин бу мавзу яна кун тартибига қайтди. Танушри Дуттанинг муносабати ҳақида ҳам хабарлар тарқалди. Аммо шов-шувли сарлавҳалар ортида муҳим бир жиҳат бор: инсон ҳақидаги баҳони фақат жанжаллар ёки тасдиқланмаган гаплар асосида чиқариб бўлмайди.

У бойлик ва шон-шуҳратдан кўра қишлоқ одамларига яқинлашди

Нана Патекар ҳаётидаги камроқ тилга олинадиган жиҳатлардан бири  унинг ҳарбий тайёргарлигидир. «Праҳаар: сўнгги ҳужум» фильми учун актёр Маратҳа енгил пиёда қўшинлари билан боғлиқ ҳарбий тайёргарликдан ўтган. Бу тажриба унинг экрандаги ҳарбий қаҳрамонини ишонарли гавдалантиришига ёрдам берди. Кейинчалик Нана Ҳиндистон ҳудудий армиясида хизмат қилди ва фахрий ҳарбий унвон тақдирланди. Бироқ унинг ҳарбий хизмат тажрибасини фильмдаги образи билан аралаштириб юбормаслик керак: экрандаги воқеаларнинг ҳаммаси ҳам ҳаётда айнан шундай кечмаган.

Нана Патекарнинг яна бир муҳим қирраси хайрия ва ижтимоий фаолиятидир. 2015 йилда у актёр Макранд Анасмуре билан бирга «Наам» жамғармасига асос солди. Ташкилот сув танқислиги, қурғоқчилик ва оғир аҳволдаги деҳқон оилалари муаммоларига эътибор қаратди. Актёрнинг айтишича, деҳқонлар ҳаёти ва ўз жонига қасд қилган кишиларнинг ортида қолган оилалар ҳақидаги телерепортаж уни қаттиқ ўйлантирган. Нана ўз маблағини фақат шахсий ҳашамат учун ишлатиш ўрнига ёрдамга муҳтож инсонларга кўмак беришга қарор қилганини айтган. Жамғарма сув манбаларини тиклаш, сувни тежаш ва қишлоқларни қўллаб-қувватлаш каби йўналишларда иш олиб борган.

Шу тариқа, экранда жаҳлдор ва қўрқинчли қаҳрамонларни ўйнаган актёр ҳаётда қийинчиликка дуч келган оилаларга ёрдам беришга интилди. Бу қарама-қаршилик унинг шахсиятига яна бир фазилат қўшди.

Хотима: ундан нима қолди?

Нана Патекар ҳаётида улкан мукофотлар ҳам, оғир йўқотишлар ҳам, оилавий синовлар ва шов-шувли баҳслар ҳам бўлди. Актёрнинг истеъдодини эътироф этмаслик қийин: у учта Миллий кино мукофоти ва «Падма Шри» соҳиби бўлган, турли жанрларда ўз маҳоратини кўрсатган.

2026 йил 8 октябрь куни вафоти ҳақидаги хабар тарқалгач, кино санъати мухлислари яна бир бор унинг фильмлари, кучли овози ва унутилмас қаҳрамонларини эсга олишди. Нана Патекар ортида нафақат фильмлар, балки оилавий фожиа ҳақидаги оғриқли хотиралар, омма олдидаги баҳслар ва қишлоқ аҳолисига ёрдам беришга қаратилган ишлар ҳам қолди.

Нана Патекарни биргина сўз билан таърифлаш қийин. Бу инсон – истеъдодли актёр, оғир мусибатни бошидан кечирган ота, мураккаб шахсий ҳаёт эгаси ва жамоатчилик олдида турли баҳс-мунозараларга сабаб бўлган инсон эди. Унинг тақдири эса бир ҳақиқатни эслатади: экрандаги шон-шуҳрат инсонни ҳаётнинг оғир синовларидан ҳимоя қила олмайди.

Акбар Анваров