Zamonaviy texnologiyalar hayotimizni haddan tashqari soddalashtirib yuborgani sayin, uning inson organizmiga, xususan, kognitiv qobiliyatlarimizga ko‘rsatadigan salbiy ta’sirlari ham ilmiy tadqiqotlar markazida bo‘lib turibdi. Xorijiy olimlar tomonidan o‘tkazilgan so‘nggi kuzatuvlar shuni ko‘rsatmoqdaki, telefondagi doimiy eslatmalar va bildirishnomalarga tayanish insonning tabiiy xotirasini sezilarli darajada susaytiradi. Gadjetlar yordamida osongina saqlab qo‘yilgan axborot miyani yalqovroq ishlashga majbur qiladi va natijada tabiiy xotira mushaklari zaiflashadi.

Ushbu fenomenni o‘rganish maqsadida o‘tkazilgan maxsus tajribada ishtirokchilarga aniq vazifalar berilgan edi. Ularning bir guruhiga berilgan topshiriqlarni faqat o‘z xotirasida saqlash talab etilgan bo‘lsa, ikkinchi guruhdagilarga ma’lumotlarni telefonga yozib qo‘yish va bildirishnomaga tayanish imkoniyati berilgan. Tajriba natijalari juda qiziq haqiqatni yuzaga chiqardi, ma’lum bo‘lishicha, inson miyasi o‘ziga xos “bulutli xotira” sifatida ishlaydi. Ya’ni, agar ma’lumot biror elektron qurilmaga yuklansa va miya buni "boshqa joyda saqlanmoqda" deb qabul qilsa, u haqiqatan ham o‘sha axborotni xotiradan o‘chirib yuboradi yoki uni qayta tiklashni juda qiyinlashtiradi. O‘z kuchi bilan yodda saqlagan shaxslar esa vazifalarni keyinchalik ham aniq va mukammal eslab qolishgan.

Ilm-fanda bu holat “kognitiv yuklamani kamaytirish” yoki tashqi qurilmalarga tayanish jarayoni sifatida baholanadi. Inson har safar kichik bir reja, raqam yoki uchrashuvni telefonga yozib qo‘yganida, miyaning axborotni saqlash va qayta ishlash uchun mas’ul bo‘lgan qismi dam olish rejimiga o‘tadi. Bu qisqa muddatli istiqbolda qulay ko‘rinsa-da, uzoq muddatli davrda miyaning tabiiy ma’lumotlarni eslab qolish qobiliyatini izdan chiqaradi. Natijada, odamlar yordamchi qurilmalardan ayrilgan vaqtda oddiy kundalik vazifalarni ham yodda tutolmay qiynalib qolishadi.

Xulosa o‘rnida aytish joizki, smartfonlar va raqamli yordamchilar hayotimizni boshqarishda bebaho vosita hisoblanadi, biroq ularga to‘liq qaram bo‘lib qolish miyamizning salomatligiga jiddiy putur yetkazishi mumkin. Mutaxassislar xotirani doimiy ravishda mashq qilib turish, muhim ma’lumotlarni imkon qadar mustaqil yodda saqlashga harakat qilish va gadjetlarga haddan tashqari bog‘lanib qolmaslikni tavsiya etishmoqda.