Биласизми бугун айрим давлатларда солиқлар оддий маҳсулотлардан эмас, балки улар таркибидаги шакар, пластик ёки муайян одатлардан келиб чиқиб ундирилади. Тарихда эса ҳатто соат таққан ва ҳарбий хизматдан бош тортганлар учун ҳам солиқлар мавжуд бўлган. Қуйида солиқ тизимидаги энг қизиқ ва ғайриоддий мисолларни жамладик.

• Айрим давлатларда таркибида шакар, туз ёки ёғ миқдори юқори бўлган маҳсулот ва ичимликларга махсус солиқлар жорий этилган. Бундай солиқларнинг асосий мақсади аҳолини соғлом овқатланишга рағбатлантириш ва нотўғри овқатланиш билан боғлиқ касалликлар хавфини камайтиришдан иборат. Қўшимча солиқ натижасида ширин ичимликлар ва айрим маҳсулотлар нархи ошиши мумкин. Бу эса истеъмолчининг танловига таъсир кўрсатишга қаратилган.

• Солиққа тортиш амалиёти янги ҳодиса эмас. Усмонлилар империясида этикдўзлар ва бошқа ҳунармандлар фаолияти билан боғлиқ турли солиқ ва йиғимлар мавжуд бўлган. Ҳунармандчилик устахоналари, савдо ва бозорларда маҳсулот сотиш билан боғлиқ тўловлар ундирилган. Этикдўзлар ҳам ҳунармандлар уюшмалари доирасида фаолият юритган ва тегишли йиғимларни тўлаган. Қизиғи, айрим ҳолатларда тўлов фақат тайёр маҳсулотга эмас, балки устахона ёки дўкон фаолиятига ҳам боғлиқ бўлган.

• Колумбияда бир марталик пластик маҳсулотларга махсус миллий солиқ амал қилади. Ушбу солиқ айрим товарларни қадоқлаш, сақлаш ёки ташишда ишлатиладиган бир марталик пластик маҳсулотларга нисбатан қўлланилади. Эътиборли жиҳати шундаки, солиқ товар қийматига эмас, пластикнинг оғирлигига қараб ҳисобланади. Солиқнинг мақсади бир марталик пластикдан фойдаланишни камайтириш ва экологик жиҳатдан мақбул муқобилларга ўтишни рағбатлантиришдир.

• 1797 йилда Буюк Британияда қўл ва чўнтак соатларига солиқ жорий этилган. Унинг асосий мақсади Францияга қарши уруш харажатларини қоплаш учун қўшимча маблағ йиғиш эди. Бироқ солиқ кутилган натижани бермади. Соатларга бўлган талаб пасайди, ишлаб чиқарувчилар қийинчиликка дуч келди ва солиқ бир йилга етмай бекор қилинди.

• Ўрта асрларда Англияда рицарларга ҳарбий хизматни пул тўлови билан алмаштириш имконини берган тўлов мавжуд бўлган. Рицар қиролнинг ҳарбий юришида шахсан иштирок этиш ўрнига белгиланган маблағни тўлаши мумкин эди. Йиғилган пуллар қўшинни сақлаш ва ҳарбий харажатларни қоплашга сарфланган. Бугун ушбу тўлов баъзан «қўрқоқлик солиғи» деб ҳам аталади.

Тарихдаги бу мисоллар солиқ тизими фақат давлат хазинасини тўлдириш воситаси бўлмаганини кўрсатади. Турли давр ва мамлакатларда солиқлар уруш харажатларини қоплаш, ҳунармандчилик ва савдони тартибга солиш, соғлом турмуш тарзини рағбатлантириш ёки атроф-муҳитни муҳофаза қилиш каби мақсадларга ҳам хизмат қилган.