Кўпчилик эрталаб уйғонишни куннинг энг оғир қисми деб ҳисоблайди. Будилник чалиниши билан яна ёстиққа бош қўйиш истаги пайдо бўлади. Аммо олимлар инсонни эрталаб табиий равишда тетик уйғотадиган оддий, лекин жуда кучли усулларни аниқлашган.

Кечқурун телефон кўриш замонавий инсонларнинг энг катта душманига айланган. Экрандан чиқадиган кўк нур мелатонин гормонини тўхтатади, мияни уйғоқ ҳолатда ушлаб туради, чуқур уйқу фазасига ўтишни қийинлаштиради. Шунинг учун ҳам телефон билан ухлайдиган инсонлар кўп ухласа ҳам чарчоқ билан уйғонади.

Будилник овозини баланд эмас, сокин қилинг. Чунки кескин ва баланд овозли будилник мияда стресс реакциясини қўзғатади. Шунинг учун инсон асабий ва чарчоқ билан уйғонади. Мутахассислар табиат товушлари, ёмғир, қушлар сайраши, енгил мусиқа билан уйғонишни тавсия қилишмоқда. Бу мияни аста-секин фаоллаштиради.

Уйғонишингиз биланоқ телефонга қараманг. Энг катта хато кўзни очиш билан телефонни ушлаш. Бу пайтда мия ҳали ярим уйқу ҳолатида бўлади. Ижтимоий тармоқлар ва хабарлар эса стресс гормонини кескин ошириб юборади. Олимлар уйғонгандан кейинги дастлабки 20 дақиқани миянинг олтин вақти деб аташади.

Бир стакан сув — табиий энергия! Тун давомида организм сувсизланади. Шунинг учун эрталаб бош оғриғи, карахтлик, кучсизлик пайдо бўлади. Уйғониш биланоқ 1 стакан илиқ сув ичиш эса қон айланишини тезлаштиради, мияни уйғотади, метаболизмни фаоллаштиради.

Қуёш нури — энг кучли будилник! Эрталаб табиий ёруғликни кўриш организмга “кун бошланди” деган сигнални юборади. Бу вақтда кортизол гормони табиий кўтарилиб, уйқучанликни ҳайдайди, энергияни оширади, кайфиятни яхшилайди. Шунинг учун уйғониш биланоқ, пардаларни очинг, балконга чиқинг, 5 дақиқа қуёш нуридан бахра олинг.

Яна 5 дақиқа ухлаш энергиянгиз қотили эканлигини билармидингиз? Будилникни қайта-қайта кечиктириш мияни чалғитади. Натижада эса кун бўйи ланжлик, диққат пасайиши, асабийлик кузатилади. Олимлар бир мартада туриб кетишни энг соғлом усул деб ҳисоблашади.

Уйғонишдан кейин 2–3 дақиқа чўзилиш, енгил машқ ёки шунчаки юриш қон айланишини кучайтиради. Бу мияга кислород етказиб, инсонни тезроқ тетиклаштиради.

Нонушта — мия учун ёқилғи! Фақат кофе ичиш организмни вақтинча алдаб туради. Тетиклик учун тухум, ёнғоқ, сут маҳсулотлари, мевалар, оқсил ва фойдали углеводлар керак. Шунда энергия узоқ сақланади.

Идеал ухлаш вақти — ҳар кимда ҳар хил. Баъзи инсонлар “бойўғли”, баъзилар эса “тўрғай” типига киради. Яъни, кимдир кечаси фаол бўлса, бошқаси эрталаб серғайрат бўлади. Муҳими, организмни мажбурлаш эмас, балки доимий режимга ўргатишдир.

Уйқуда нафас қисқа муддатга тўхтаб қолади. Инсон ўзи сезмайди, аммо мия кислород етишмаслигидан азоб чекади. Белгилари: қаттиқ хуррак, оғиз қуриб уйғониш, кундузи уйқучанлик.

Темир етишмаса организмга кислород кам боради. Натижада эса инсон доим чарчоқ ҳис қилади. D витамини ва B12 танқислигида кучсизлик, хотира пасайиши, уйқу бузилиши кузатилади. Қалқонсимон без муаммоларида инсон 10 соат ухлаб ҳам дам ололмайди.

Энг кучли сир — бир хил вақтда уйғониш. Ҳатто дам олиш куни ҳам. Чунки мия режимни яхши кўради. Агар ҳар куни бир вақтда ухлаб, бир вақтда турсангиз, организм ўзи будилниксиз ҳам уйғона бошлайди.

Тадқиқотларга кўра, инсоннинг эрталабки кайфияти бутун кун самарадорлигининг деярли ярмини белгилаб беради. Яъни, эрталаб қандай уйғонсангиз, кунингиз ҳам шунга яқин ўтади.

Шунинг учун тетик уйғониш — шунчаки одат эмас, балки саломатлик, энергия ва муваффақиятнинг асосий калитларидан бири ҳисобланади.

Кўпчилик “қанча кўп ухласам, шунча яхши” деб ўйлайди. Аммо ортиқча уйқу ҳам организмни карахтлаштиради. 9–10 соатдан ортиқ ухлайдиган инсонларда депрессия хавфи, қон айланиш муаммолари, бош оғриғи, сурункали чарчоқ кўпроқ учраши аниқланган. Чунки организмнинг биологик соати издан чиқади.

Америка ва Европа олимлари иштирокида ўтказилган катта кузатувларда қизиқ тенденция аниқланган. Яъни, эрта уйғонишга одатланган инсонларда интизом кучлироқ, қарор қабул қилиш тезроқ, стрессга чидам юқорироқ бўлади. Тадқиқотларда эрта турадиган одамлар кеч уйғонадиганларга нисбатан ўртача кўпроқ даромад топиши ҳам қайд этилган.