Футбол бўйича жаҳон чемпионатлари тарихи нафақат буюк ғалабалар, балки бутун дунёда катта шов-шувга сабаб бўлган турфа воқеаларга ҳам бой. Қуйида ана шу энг машҳур, энг баҳсли ва энг драматик, ҳатто фожиали воқеалар келтирилади.

«Мараканасо» – Бразилиянинг миллий фожиаси (1950)

Финалга тенглаштирилган ҳал қилувчи ўйинда Уругвай Бразилияни 2:1 ҳисобида мағлуб этди. Ўшанда Рио-де-Жанейродаги «Маракана» стадионида 200 мингдан ортиқ томошабин сукутга чўмган. Оғир мағлубият Бразилияда миллий фожиа сифатида қабул қилинган эди.

«Сантьяго жанги» (1962)

Чили ва Италия ўртасидаги баҳс ҳақиқий муштлашувга айланган. Икки футболчи майдондан четлатилган, полиция бир неча бор майдонга тушишга мажбур бўлган. Ушбу ўйин жаҳон чемпионатлари тарихидаги энг қўпол учрашувлардан бири ҳисобланади.

Жефф Хёрстнинг «арвоҳ голи» (1966)

Англия–Ғарбий Германия финалида тўп дарвоза чизиғини тўлиқ кесиб ўтганми ёки йўқми, деган баҳс ҳалигача давом этади. Ўшанда гол ҳисобга олинган ва Англия ягона жаҳон чемпионлигини қўлга киритган эди.

Пеленинг кўз ёшлари (1970)

Бразилия учинчи марта чемпион бўлиб, абадий Жюль Риме кубогини қўлга киритди. Пеленинг йиғлаган ҳолдаги сурати футбол тарихининг энг машҳур кадрларидан бирига айланган.

Аргентина–Перу 6:0 (1978)

Аргентина финалга чиқиши учун айнан тўртта гол фарқи билан ғалаба қозониши керак эди. Улар олтита гол урди. Кейинчалик бу ўйин атрофида келишув бўлгани ҳақида турли тахминлар пайдо бўлди.

Бразилия–Швеция ўйинида ҳакамнинг эрта ҳуштаги (1978)

Бразилия гол урган пайтда ҳакам ўйин тугаганини билдириб ҳуштак чалди. Гол бекор қилинган ва бу қарор катта баҳсларга сабаб бўлган.

«Хихон шармандалиги» (1982)

Ғарбий Германия Австрияни 1:0 ҳисобида ютиб, иккала жамоа ҳам кейинги босқичга чиқди. Голдан кейин ҳужумлар деярли бўлмаган. Мазкур воқеадан сўнг ФИФА гуруҳ босқичининг сўнгги ўйинларини бир вақтда ўтказиш қоидасини жорий қилди.

Шумахернинг Баттистонни нокаут қилиши (1982)

Германия дарвозабони Харальд Шумахер француз ҳужумчиси Патрик Баттистонга кучли зарба бериб, унинг тишларини синдирган. Ҳайратланарлиси, ҳакам ҳеч қандай жазо бермаган.

Марадонанинг ғирром голи (1986)

Аргентина–Англия чорак финалида Диего Марадона қўли билан гол урди. Ҳакам буни кўрмаган ва гол ҳисобга олинган эди. Кейинчалик Марадона бу голни «Худонинг қўли» деб атаган.

«Аср голи» (1986)

Орадан атиги тўрт дақиқа ўтиб, Марадона нақ беш нафар футболчини алдаб ўтиб, футбол тарихидаги энг гўзал голлардан бирини урган эди.

 Рожер Милланинг рақси (1990)

38 ёшли камерунлик ҳужумчи бурчак байроғи олдидаги рақслари билан бутун дунёга машҳур бўлиб кетган.

Роберто Бажьонинг ҳал қилувчи пенальтини ўтказиб юбориши (1994)

Италия–Бразилия финалида Бажьо тўпни осмонга тепган ва Бразилия чемпион бўлган. Бу кадр футбол тарихидаги энг аламли лаҳзалардан бири ҳисобланади.

Марадонанинг допинг можароси (1994)

Ўшанда Аргентина афсонаси мусобақадан четлатилди. Бу Марадонанинг Жаҳон чемпионатларидаги фаолиятининг ачинарли якунларидан бири бўлганди.

Андрес Эскобарнинг ўлими (1994)

Колумбиялик ҳимоячи ўз дарвозасига гол ургандан сўнг мамлакатга қайтгач, ўлдириб кетилди. Бу футбол тарихидаги энг даҳшатли воқеалардан бири ҳисобланади. Андрес Эскобар 27 ёшда эди.

Қотилнинг исми Умберто Муньос Кастро бўлиб, колумбиялик бой ва жиноий дунё билан алоқадор бўлган ака-ука Галлонларнинг ҳайдовчиси ва қўриқчиси эди. 1994 йил 2 июль куни Медельин шаҳридаги ресторан олдида Эскобар билан жанжалдан сўнг у футболчига олти марта ўқ узган.

1995 йилда суд Умбертони айбдор деб топиб, 43 йил қамоқ жазосига ҳукм қилди. Колумбия қонунчилигидаги ўзгаришлар ва «яхши хулқ-атвор» учун берилган имтиёзлар туфайли жазо аввал қисқартирилди, кейин эса у 2005 йилда – атиги 11 йил қамоқда ўтиргач, озодликка чиққан. Бу қарор Андрес Эскобар оиласи ва Колумбия жамоатчилиги томонидан қаттиқ танқид қилинган.

Буюртмачи аниқланганми? Бу масала ҳанузгача баҳсли. Кўпчилик гумонни наркобизнес билан боғлиқ бўлган Сантьяго Галлонга қаратди. Муньос Кастро айбини тан олган бўлса-да, ўз раҳнамоларига қарши гувоҳлик бермаган. Шунинг учун қотилликнинг ҳақиқий буюртмачиси расман аниқланмаган.

Роналдонинг сирли касаллиги (1998)

Ўшанда финалдан олдин Роналдо тутқаноқ хуружига учради. Франция 3:0 ҳисобида ғалаба қозонди. Бу воқеа атрофида турли фитна назариялари пайдо бўлган ўшанда.

Сенегалнинг Францияни мағлуб этиши (2002)

Амалдаги чемпион Франция мусобақани мағлубият билан бошлаган. Бу Жаҳон чемпионатлари тарихидаги энг катта шов-шувлардан бири бўлган.

Жанубий Кореянинг баҳсли юриши (2002)

Италия ва Испанияга қарши ўйинларда ҳакамлар қарорлари қаттиқ танқид қилинди. Кўпчилик корейсларнинг ярим финалга чиқишини баҳсли деб ҳисоблайди.

Зиданнинг бош билан зарбаси (2006)

Финалда французлар сардори Зайниддин Зидан Марко Матераццига боши билан зарба берган ва қизил карточка олган. Бу унинг футболдаги сўнгги ўйини эди.

«Нюрнберг жанги» (2006)

Португалия–Нидерландия баҳсида 16 та сариқ ва 4 та қизил карточка кўрсатилган. Бу рекорд ҳалигача янгиланмади.

Лампарднинг ҳисобга олинмаган голи (2010)

Германияга қарши баҳсда Фрэнк Лампард урган тўп дарвоза чизиғини кесиб ўтган бўлса-да, гол ҳисобланмаган. Кейинчалик бу воқеа гол чизиғи технологиясини жорий этишга туртки берган.

Луис Суареснинг қўли билан қутқариши (2010)

Уругвайлик ҳужумчи Ғанага қарши ўйиннинг охирги дақиқасида аниқ голни қўли билан қайтарди. Ғана пенальтини ура олмаган ва Африканинг илк ярим финал орзуси амалга ошмай қолган.

Де Йонгнинг «каратэ зарбаси» (2010)

Нидерландиялик Найжел де Йонг финалда Хаби Алонсони кўксига тепган, аммо қизил карточка олмаган.

Бразилиянинг 1:7 ҳисобида мағлуб бўлиши (2014)

Ўз майдонида ўйнаётган Бразилия ярим финалда Германиядан 1:7 ҳисобида мағлуб бўлган. Бу натижа миллионлаб мухлислар учун чинакам шок эди.

Луис Суареснинг тишлаши (2014)

Уругвайлик ҳужумчи Италия ҳимоячиси Жоржо Кьеллинини тишлаб олган. У тўрт ойга футболдан четлатилган.

Аргентина – Франция финали (2022)

Кўпчилик мутахассислар бу финални тарихдаги энг яхши финал деб баҳолайди. Лионел Месси ва Кюлиан Мбаппе ўртасидаги дуэль: 3:3 ҳисоби, пенальтилар серияси ва Мессининг орзуси амалга ошиши бутун дунё футбол мухлисларини ҳайратга солган эди.

Акбар Фатҳуллаев