Замонавий технологиялар ҳаётимизни ҳаддан ташқари соддалаштириб юборгани сайин, унинг инсон организмига, хусусан, когнитив қобилиятларимизга кўрсатадиган салбий таъсирлари ҳам илмий тадқиқотлар марказида бўлиб турибди. Хорижий олимлар томонидан ўтказилган сўнгги кузатувлар шуни кўрсатмоқдаки, телефондаги доимий эслатмалар ва билдиришномаларга таяниш инсоннинг табиий хотирасини сезиларли даражада сусайтиради. Гаджетлар ёрдамида осонгина сақлаб қўйилган ахборот мияни ялқовроқ ишлашга мажбур қилади ва натижада табиий хотира мушаклари заифлашади.

Ушбу феноменни ўрганиш мақсадида ўтказилган махсус тажрибада иштирокчиларга аниқ вазифалар берилган эди. Уларнинг бир гуруҳига берилган топшириқларни фақат ўз хотирасида сақлаш талаб этилган бўлса, иккинчи гуруҳдагиларга маълумотларни телефонга ёзиб қўйиш ва билдиришномага таяниш имконияти берилган. Тажриба натижалари жуда қизиқ ҳақиқатни юзага чиқарди: маълум бўлишича, инсон мияси ўзига хос “булутли хотира” сифатида ишлайди. Яъни, агар маълумот бирор электрон қурилмага юкланса ва мия буни "бошқа жойда сақланмоқда" деб қабул қилса, у ҳақиқатан ҳам ўша ахборотни хотирадан ўчириб юборади ёки уни қайта тиклашни жуда қийинлаштиради. Ўз кучи билан ёдда сақлаган шахслар эса вазифаларни кейинчалик ҳам аниқ ва мукаммал эслаб қолишган.

Илм-фанда бу ҳолат “когнитив юкламани камайтириш” ёки ташқи қурилмаларга таяниш жараёни сифатида баҳоланади. Инсон ҳар сафар кичик бир режа, рақам ёки учрашувни телефонга ёзиб қўйганида, миянинг ахборотни сақлаш ва қайта ишлаш учун масъул бўлган қисми дам олиш режимига ўтади. Бу қисқа муддатли истиқболда қулай кўринса-да, узоқ муддатли даврда миянинг табиiy маълумотларни эслаб қолиш қобилиятини издан чиқаради. Натижада, одамлар ёрдamчи қурилмалардан айрилган вақтда оддий кундалик вазифаларни ҳам ёдда тутолмай қийналиб қолишади.

Хулоса ўрнида айтиш жоизки, смартфонлар ва рақамли ёрдамчилар ҳаётимизни бошқаришда бебаҳо восита ҳисобланади, бироқ уларга тўлиқ қарам бўлиб қолиш миямизнинг саломатлигига жиддий путур етказиши мумкин. Мутахассислар хотирани доимий равишда машқ қилиб туриш, муҳим маълумотларни имкон қадар мустақил ёдда сақлашга ҳаракат қилиш ва гаджетларга ҳаддан ташқари боғланиб қолмасликни тавсия этишмоқда.