Бундан беш, ўн йил аввалгидан кўра, ҳозир филлер (шиширилган) лаблар, ёноқларга кўпчиликнинг кўзи ҳам ўрганиб қолди, гўё одатийдек... Хавотирли томони ҳам айнан шу.

Ҳозир филлер қилганларни кузатсангиз, бир ҳолатни кўп учратасиз, яъни одам бир марта лаблари ёки юзига филлер қилади, кейин яна қилади, яна... ва бирдан ўз юзини тўғри баҳолай олмай қолади. Юзи анча ўзгариб кетган бўлса-да, ўзи буни сезмайди. Мана буни “филлерларга кўрлик ёки ишқибозлик”, дейишади.

Бу “ишқибозлик”ни улар қаердан олаяпти?

Биринчидан, ижтимоий тармоқлар жуда катта таъсир кўрсатяпти. Инстаграм, TикTokдаги филтрлар ҳамманинг юзини бир хил қилиб қўймоқда. “Ҳурлиқо”ларнинг аксариятида  катта лаблар, бўртиб чиққан ёноқлар. Биз буларга шунчалик кўникиб кетаяпмиз-ки, кўпчиликка ҳақиқий юзи “етарли эмас”дек туюла бошлади.

Иккинчидан, энди кўпчилик юзини кўзгуга қараб эмас, телефон камерасига қараб баҳолайдиган бўлишди. Лайклар, кўришлар сони ва изоҳлар росмана оддий “кўзгу” дан муҳимроқ бўлиб қолди. Юз инсоний бутунликнинг бир бўлаги, образи эмас, балки бир парча “махсулот”га  айланиб қолди.

Учинчидан, ёшларимиз жуда эрта косметологияга мурожаат қила бошлади. 16-17 ёшда одам ҳали ўзини тўлиқ қандай инсонлигини билмайди, қолаверса ҳали ривожланишлар, ўзгаришлар жараёнда бўла туриб ҳар қандай ўзгаришни “тузатиш”, деб қабул қилишаяпти.

Психологик жиҳатдан нима бўляпти?

Биринчи муаммо — одам ўз танасини “сезиш”ни йўқотяпти. Юз тананинг бир қисми эмас, яъни жонли аъзо эмас, балки ўзгартириш мумкин бўлган объектга айланяпти. Ўз юзига оддий буюмдек қарагани учун ҳам,  “етарли” деган туйғу бўлмайди, шунинг учун доим “яна бир оз”, деб давом этаверади.

Иккинчи муаммо — ўзини баҳолашда ўзларининг ички ҳислари билан эмас, балки бошқаларнинг фикри билан баҳолаш авжига чиқди. Филлер қилдим, эътибор кучайди, демак “мен қадрлиман”  ёки “мен гўзалроқман”...  Ўзига-ўзи шунақа боғлиқлик ясаб олган ва бу жуда руҳий жиҳатдан анча хавфли сигнал.

Учинчиси  — “мен кимман” деган саволни “мен қандай кўринаман”, деган савол билан алмаштириб қўймоқда (ана шу жойини қайта-қайта ўқинг).

Бу тренднинг энг хавфли томони — у аллақачон ижтимоий жиҳатдан қабул қилингани. Айниқса, кўзга кўринган шахслар юзини, лабини ўзгартирса янаям жамиятда бу “тренд” оммавий тезроқ қабул қилинади.  Блогерлар юз ва лабни шиширишни ортиқча ва бўрттириб мақтаяпти, уларни менга ўхшаган бирортаси мутахасислик нуқтаи назари билан танқид қилса душманлик деб қабул қилинади. Хуллас, шундай қилиб бундай нарсалардаги меъёр тушунчаси аста-секин силжиб силжиб, илгари “ортиқча” бўлган нарса энди “одатдагидек” ёки “меъёр” туюла бошлайди.

Қачон ташвишланиш керак?

Агар одам доим юзидан норози бўлса, доимо “яна озгина тузатиш” истаса, кайфияти фақат ташқи кўринишга боғлиқ бўлса — бу аллақачон психологик муаммо.

Нима қилиш мумкин?

Биринчидан, ўз танангизни “сеза бошлаш”ни ўрганинг.

Иккинчидан, фақат юзингизга эмас, балки ким эканлигингизга эътибор беринг, яъни қизиқишларингиз, орзуларингиз, қадриятларингиз...

Учинчидан, ижтимоий тармоқлар қандай ишлашини тушуниб олинг — у ерда ҳамма сунъий. Агар жуда қийналсангиз, психологга мурожаат қилинг.

Хулоса қилиб айтганда, бу мавзу фақат лаблар ҳақида эмас. Бу ўзимизни йўқотиш ҳақида. Тананинг ташқи кўринишини кураш майдонига айлантирманг, балки у ўзимизни қабул қилиш манбаи бўлиши керак. Бу фикрларни қабул қилсангиз ёки тушунсангиз кўп муаммолардан қутуласиз.

Танангизга ғамхўр бўлинг!

Мадина Мийтан, психолог