Трампнинг одатий инқироз бошқаруви бу сафар иш бермаяпти. Майдонда вазият кутилганидан анча мураккаб тус олган бир пайтда, мувозанатни ўзгартириши мумкин бўлган ҳал қилувчи қадамлар муҳокама қилинмоқда. Мутахассислар бу сафар кўриниб турганидан анча чуқур ҳисоб-китоблар борлигини таъкидламоқда. Ва ҳамманинг диққати барчасини ўзгартириши мумкин бўлган ўша муҳим санага қаратилган...

Трамп ҳам аввалги, ҳам янги президентлик даврида кўпинча тез қарор қабул қилиш ва зарур бўлганда ортга чекиниш орқали инқирозларни бошқаришни афзал кўрган. Бироқ Эрон уруши бу ёндашувни бутунлай ўзгартирган…

Айниқса иқтисодий воситалар (масалан, божхона тарифлари) қисқа вақтда жорий қилиниб, кейин бекор қилиниши мумкин бўлса, ҳарбий тўқнашувлар анча мураккаб ва олдиндан башорат қилиб бўлмайдиган динамикага эга экани кўринмоқда.

Мутахассислар Трампнинг тез ва аниқ ғалаба кутиши майдондаги реал ҳолатларга мос келмаслигига эътибор қаратишмоқда. Чунки бу уруш натижаси фақат Вашингтон қарорларига боғлиқ эмас. Эроннинг ҳарбий ва стратегик ҳаракатлари ҳам ҳал қилувчи рол ўйнайди.

Ҳўрмуз бўғози ва кескинликни ошириш тузоғи

Урушнинг энг муҳим масалаларидан бири Форс кўрфазидаги энергия ташиш йўлларидир. Трамп маъмурияти, айниқса, Ҳўрмуз бўғозидаги нефт оқимини таъминлашга ҳаракат қилмоқда. Бироқ бу саъй-ҳаракат мутахассислар «кескинликни ошириш тузоғи» деб атаётган хавфли жараённи ҳам келтириб чиқармоқда. Хўш, бу қандай?

Бу сценарийга кўра, кучли томон камайиб бораётган натижалар шароитида устунлигини исботлаш учун ҳужумларни кучайтиришга мойил бўлади. Axiosда чоп этилган хабарга кўра, Трамп маъмуриятининг юқори лавозимли вакили: «Эронликларнинг Ҳўрмуз билан ўйнаши Трампни янада қатъиятли қилди», деган баёноти бу хавфдан хабардорлик борлигини кўрсатади.

Исроил омили ва Нетаняҳунинг таъсири

Урушнинг боришида Бинямин Нетаняҳу бошчилигидаги Исроил ҳукуматининг роли ҳам эътиборли. Исроил Эронда режим алмашиши ва янада кенг кўламли ҳарбий операцияларни хоҳлаётгани, ҳатто Ливанга нисбатан босқин вариантини ҳам кўриб чиқаётгани айтилмоқда. Ливанга қаратилган қадамлар бунинг сигнали сифатида баҳоланмоқда. Айниқса, Нетаняҳунинг ўтмишда Эрон масаласида Трампни ўз сиёсий йўналишига оғдиришда муваффақ бўлгани маълум. Бу эса АҚШ уруш стратегияси Исроил мақсадлари билан қай даражада мос келиши ҳақида савол туғдиради.

Эроннинг стратегияси: тийиб турувчи куч ва бардошлилик

Эрон эса уруш йўналишини ўз фойдасига ўзгартириш учун бошқача стратегияни қўлламоқда. Теҳрон маъмурияти ҳарбий ва иқтисодий зарар етказиш имкониятини намойиш этиш орқали ҳам ўз мавжудлигини сақлаб қолишни, ҳам келажакдаги ҳужумларни тийиб туришни мақсад қилган. Эронлик амалдорлар уруш тугаган тақдирда ҳам бу вақтинчалик сулҳ эмас, балки доимий ечим бўлишига кафолат берилмагунча ракета ва зенит ҳужумларини давом эттиришлари мумкинлигини очиқ билдиришмоқда.

Халқаро ҳамжамиятнинг хавотири. 1 апрел муҳим кун

Уруш нафақат АҚШ ва Эронни, балки жаҳон иқтисодиётини ҳам бевосита таъсир остига олмоқда. Бошқа давлатлар, айниқса, Яқин Шарқдаги денгиз йўллари ва ҳаво ҳудудининг очиқ қолишини истамоқда. Нефт ва савдо оқимининг узилиши глобал энергия бозорларида жиддий тебранишларга олиб келиши мумкин.

Маълумотларга кўра, Трамп маъмурияти ичидаги баҳолашларга асосан урушнинг кучли ҳарбий босқичи 4-6 ҳафта давом этиши кутилмоқда. Шу нуқтаи назардан 1 апрел — урушнинг 33-куни ҳал қилувчи бурилиш нуқтаси сифатида қаралмоқда.

Бироқ Вашингтон ва бошқа жаҳон пойтахтларида анча узоқ давом этадиган инқироз кутилмоқда. Дипломатик манбаларга кўра, ҳатто тўқнашувлар паст интенсивликдаги урушга айланса ҳам, сентябргача давом этиши мумкин. Исроил амалдорлари ҳам журналистларга берган баёнотларида Эрондаги минглаб нишонларга қаратилган ҳужумлар камида яна уч ҳафта давом этишини билдиришган.

Трамп ОАВ вакиллари билан суҳбатда урушнинг бориши ҳақида жуда даъволи фикрлар билдирган. Президент: «Эронни аслида ер билан яксон қилдик... Уларнинг флоти, ҳаво ҳужумидан ҳимоя тизими, ҳаво кучлари йўқ, ҳаммаси йўқ қилинди», деган. Трампга кўра, Эронда қолган ягона имконият — денгизларга миналар қўйиш орқали чекланган муаммо яратиш. Бироқ Трамп маъмурияти ҳатто бу ҳолат ҳам янада катта инқирозларга олиб келиши мумкинлигини тан олмоқда.

Оқ уй томони эса операция тасодифий қарор эмаслигини таъкидламоқда. Оқ уй матбуот котиби Анна Келли бу уруш ойлар давом этган пухта режалаштириш натижаси эканини ва Трампга бир нечта вариантлар тақдим этилганини билдирди. Унинг айтишича, Трамп якуний қарорни қабул қилишда юқори лавозимли амалдорлар фикрларини ҳам инобатга олган.

Урушнинг ички томонлари. Ортга чекиниш варианти ва хавфлар

АҚШга яқин кўплаб ахборот сайтларидаги таҳлилий мақолаларда Трамп қисқа вақт ичида ортга чекиниш қарори қабул қилиши мумкинлиги айтилмоқда. Бироқ бу ҳолатда ҳам хавфлар йўқолмайди. Агар Эрон Ҳўрмуз бўғозини ёпиқ ҳолда ушлаб турса, нефт нархлари кескин ошиб кетиши ва АҚШ яна аралашишга мажбур бўлиши мумкин.

Урушнинг ички томонида эса бошқача манзара кузатилмоқда. Трампга яқин айрим амалдорлар Эронга ҳужум қарори туфайли норозилик билдирган ва буни «афсус» деб баҳолаётгани ҳақидаги хабарлар тарқалмоқда. Маъмуриятга яқин манба айрим юқори лавозимли шахслар операцияга нисбатан иштиёқсиз бўлгани ёки кўпроқ вақт сўраганини айтган. Бироқ Трамп охир-оқибат «Мен шунчаки амалга оширишни хоҳлайман» деб жараённи тезлаштиргани таъкидланади.

Муҳим савол: Ғалаба қандай таърифланади?

Урушнинг бу босқичига келиб энг катта савол — Трамп «ғалаба»ни қандай таърифлаши. Президентнинг тезкор муваффақият эълон қилиб жараённи якунлаш эҳтимоли муҳокама қилинмоқда, бироқ бу қанчалик ишонарли бўлиши ноаниқлигича қолмоқда. Дипломатик манбаларга кўра, АҚШ ва Эрон ўртасида доимий келишувга олиб келадиган аниқ мулоқот каналлари ҳали шаклланмаган. Трамп эса ижтимоий тармоқлардаги чиқишларида Эрон «тўлиқ мағлуб бўлганини ва келишувни хоҳлаётганини, аммо мен қабул қиладиган келишувни истамаётганини» айтган.