Trampning odatiy inqiroz boshqaruvi bu safar ish bermayapti. Maydonda vaziyat kutilganidan ancha murakkab tus olgan bir paytda, muvozanatni o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan hal qiluvchi qadamlar muhokama qilinmoqda. Mutaxassislar bu safar ko‘rinib turganidan ancha chuqur hisob-kitoblar borligini ta’kidlamoqda. Va hammaning diqqati barchasini o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan o‘sha muhim sanaga qaratilgan...

Tramp ham avvalgi, ham yangi prezidentlik davrida ko‘pincha tez qaror qabul qilish va zarur bo‘lganda ortga chekinish orqali inqirozlarni boshqarishni afzal ko‘rgan. Biroq Eron urushi bu yondashuvni butunlay o‘zgartirgan…

Ayniqsa iqtisodiy vositalar (masalan, bojxona tariflari) qisqa vaqtda joriy qilinib, keyin bekor qilinishi mumkin bo‘lsa, harbiy to‘qnashuvlar ancha murakkab va oldindan bashorat qilib bo‘lmaydigan dinamikaga ega ekani ko‘rinmoqda.

Mutaxassislar Trampning tez va aniq g‘alaba kutishi maydondagi real holatlarga mos kelmasligiga e’tibor qaratishmoqda. Chunki bu urush natijasi faqat Vashington qarorlariga bog‘liq emas. Eronning harbiy va strategik harakatlari ham hal qiluvchi rol o‘ynaydi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi va keskinlikni oshirish tuzog‘i

Urushning eng muhim masalalaridan biri Fors ko‘rfazidagi energiya tashish yo‘llaridir. Tramp ma’muriyati, ayniqsa, Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi neft oqimini ta’minlashga harakat qilmoqda. Biroq bu sa’y-harakat mutaxassislar «keskinlikni oshirish tuzog‘i» deb atayotgan xavfli jarayonni ham keltirib chiqarmoqda. Xo‘sh, bu qanday?

Bu ssenariyga ko‘ra, kuchli tomon kamayib borayotgan natijalar sharoitida ustunligini isbotlash uchun hujumlarni kuchaytirishga moyil bo‘ladi. Axiosda chop etilgan xabarga ko‘ra, Tramp ma’muriyatining yuqori lavozimli vakili: «Eronliklarning Ho‘rmuz bilan o‘ynashi Trampni yanada qat’iyatli qildi», degan bayonoti bu xavfdan xabardorlik borligini ko‘rsatadi.

Isroil omili va Netanyahuning ta’siri

Urushning borishida Binyamin Netanyahu boshchiligidagi Isroil hukumatining roli ham e’tiborli. Isroil Eronda rejim almashishi va yanada keng ko‘lamli harbiy operatsiyalarni xohlayotgani, hatto Livanga nisbatan bosqin variantini ham ko‘rib chiqayotgani aytilmoqda. Livanga qaratilgan qadamlar buning signali sifatida baholanmoqda. Ayniqsa, Netanyahuning o‘tmishda Eron masalasida Trampni o‘z siyosiy yo‘nalishiga og‘dirishda muvaffaq bo‘lgani ma’lum. Bu esa AQSh urush strategiyasi Isroil maqsadlari bilan qay darajada mos kelishi haqida savol tug‘diradi.

Eronning strategiyasi: tiyib turuvchi kuch va bardoshlilik

Eron esa urush yo‘nalishini o‘z foydasiga o‘zgartirish uchun boshqacha strategiyani qo‘llamoqda. Tehron ma’muriyati harbiy va iqtisodiy zarar yetkazish imkoniyatini namoyish etish orqali ham o‘z mavjudligini saqlab qolishni, ham kelajakdagi hujumlarni tiyib turishni maqsad qilgan. Eronlik amaldorlar urush tugagan taqdirda ham bu vaqtinchalik sulh emas, balki doimiy yechim bo‘lishiga kafolat berilmaguncha raketa va zenit hujumlarini davom ettirishlari mumkinligini ochiq bildirishmoqda.

Xalqaro hamjamiyatning xavotiri. 1-aprel muhim kun

Urush nafaqat AQSh va Eronni, balki jahon iqtisodiyotini ham bevosita ta’sir ostiga olmoqda. Boshqa davlatlar, ayniqsa, Yaqin Sharqdagi dengiz yo‘llari va havo hududining ochiq qolishini istamoqda. Neft va savdo oqimining uzilishi global energiya bozorlarida jiddiy tebranishlarga olib kelishi mumkin.

Ma’lumotlarga ko‘ra, Tramp ma’muriyati ichidagi baholashlarga asosan urushning kuchli harbiy bosqichi 4-6 hafta davom etishi kutilmoqda. Shu nuqtai nazardan 1 aprel — urushning 33-kuni hal qiluvchi burilish nuqtasi sifatida qaralmoqda.

Biroq Vashington va boshqa jahon poytaxtlarida ancha uzoq davom etadigan inqiroz kutilmoqda. Diplomatik manbalarga ko‘ra, hatto to‘qnashuvlar past intensivlikdagi urushga aylansa ham, sentyabrgacha davom etishi mumkin. Isroil amaldorlari ham jurnalistlarga bergan bayonotlarida Erondagi minglab nishonlarga qaratilgan hujumlar kamida yana uch hafta davom etishini bildirishgan.

Tramp OAV vakillari bilan suhbatda urushning borishi haqida juda da’voli fikrlar bildirgan. Prezident: «Eronni aslida yer bilan yakson qildik... Ularning floti, havo hujumidan himoya tizimi, havo kuchlari yo‘q, hammasi yo‘q qilindi», degan. Trampga ko‘ra, Eronda qolgan yagona imkoniyat — dengizlarga minalar qo‘yish orqali cheklangan muammo yaratish. Biroq Tramp ma’muriyati hatto bu holat ham yanada katta inqirozlarga olib kelishi mumkinligini tan olmoqda.

Oq uy tomoni esa operatsiya tasodifiy qaror emasligini ta’kidlamoqda. Oq uy matbuot kotibi Anna Kelli bu urush oylar davom etgan puxta rejalashtirish natijasi ekanini va Trampga bir nechta variantlar taqdim etilganini bildirdi. Uning aytishicha, Tramp yakuniy qarorni qabul qilishda yuqori lavozimli amaldorlar fikrlarini ham inobatga olgan.

Urushning ichki tomonlari. Ortga chekinish varianti va xavflar

AQShga yaqin ko‘plab axborot saytlaridagi tahliliy maqolalarda Tramp qisqa vaqt ichida ortga chekinish qarori qabul qilishi mumkinligi aytilmoqda. Biroq bu holatda ham xavflar yo‘qolmaydi. Agar Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini yopiq holda ushlab tursa, neft narxlari keskin oshib ketishi va AQSh yana aralashishga majbur bo‘lishi mumkin.

Urushning ichki tomonida esa boshqacha manzara kuzatilmoqda. Trampga yaqin ayrim amaldorlar Eronga hujum qarori tufayli norozilik bildirgan va buni «afsus» deb baholayotgani haqidagi xabarlar tarqalmoqda. Ma’muriyatga yaqin manba ayrim yuqori lavozimli shaxslar operatsiyaga nisbatan ishtiyoqsiz bo‘lgani yoki ko‘proq vaqt so‘raganini aytgan. Biroq Tramp oxir-oqibat «Men shunchaki amalga oshirishni xohlayman» deb jarayonni tezlashtirgani ta’kidlanadi.

Muhim savol: G‘alaba qanday ta’riflanadi?

Urushning bu bosqichiga kelib eng katta savol — Tramp «g‘alaba»ni qanday ta’riflashi. Prezidentning tezkor muvaffaqiyat e’lon qilib jarayonni yakunlash ehtimoli muhokama qilinmoqda, biroq bu qanchalik ishonarli bo‘lishi noaniqligicha qolmoqda. Diplomatik manbalarga ko‘ra, AQSh va Eron o‘rtasida doimiy kelishuvga olib keladigan aniq muloqot kanallari hali shakllanmagan. Tramp esa ijtimoiy tarmoqlardagi chiqishlarida Eron «to‘liq mag‘lub bo‘lganini va kelishuvni xohlayotganini, ammo men qabul qiladigan kelishuvni istamayotganini» aytgan.